शार्क टॅंक इंडिया: क्रिएटिव उद्योजकांच्या शोधात रिऍलिटी शो

०४ फेब्रुवारी २०२२

वाचन वेळ : ५ मिनिटं


रोजच्या मनोरंजनात्मक कार्यक्रमांना फाटा देत सोनी टीवीवरचा एक 'रिऍलिटी शो' सध्या प्रेक्षकांना भुरळ घालतोय. 'शार्क टॅंक इंडिया' असं या शोचं नाव आहे. आपल्या आजूबाजूच्या व्यावसायिकांना एक नवा प्लॅटफॉर्म मिळावा, त्यांची क्रिएटिवीटी जगापर्यंत पोचावी, व्यवसायाला प्रोत्साहन मिळावं हा शोचा उद्देश आहे. त्यामुळे जगभर पोचलेल्या या बिजनेस रिऍलिटी शोचा भारतीय अंदाज सगळ्यांचं लक्ष वेधून घेतोय.

कमलेश घुमरे मालेगावच्या एका शेतकऱ्याचं पोरगं. शेतीच्या जाडजूड अवजारांमुळे बापाला त्रास व्हायचा. त्या त्रासानं पोरगं प्रचंड अस्वस्थ व्हायचं. याच अस्वस्थतेतून कमलेशनं एका जुगाडू कल्पनेला जन्म दिला. भंगारातून रोज काहीना काही उचलून तो घरी आणायचा. त्यामुळे आजूबाजूची मंडळी त्याची रोज चेष्टा करायची. पण पठ्ठ्यानं हार मानली नाही. आपल्या नरु नावाच्या मित्राला सोबत घेत त्यानं थेट भंगारातून अवजारं बनवली.

काळ बदलतोय. पारंपरिक शेतीला आधुनिकतेची जोड मिळतेय. हेच हेरत कमलेशनं शेतीसाठी वापरायला सोपी अशी अवजारं बनवायचा संकल्प केला होता. इथंच तो थांबला नाही. आपल्या बापाला झालेला त्रास इतर शेतकऱ्यांना होऊ नये म्हणून हा पठ्ठ्या कामालाही लागला. त्याला माफक दरात ही अवजारं शेतकऱ्यांपर्यंत पोचवायचीत. त्याची दखल थेट महाराष्ट्राच्या कृषीमंत्र्यांनी घेतली. ते थेट त्याच्या शेताच्या बांधावर आले.

सोनी टीवीवरच्या 'शार्क टॅंक इंडिया' या बिजनेस रिऍलिटी शोमुळे त्याचं टॅलेंट आता देशभर पोचलंय. त्याची जुगाडू कल्पना सगळीकडे वायरल होतेय. आपल्या जबरदस्त इच्छाशक्तीच्या बळावर आणि भन्नाट कल्पनेच्या जोरावर कमलेशनं सगळ्यांना भुरळ घातली. त्यामुळे 'शो'चे जज पियुष बन्सल यांनी त्याला व्यवसायासाठी थेट ३० लाखाचा चेक दिला. नवख्या उद्योजकांना संधी देणारा हा 'शार्क टॅंक' जगभर हवा करून आता भारतात पोचलाय.

हेही वाचा: पटकथाकार जावेद अख्तरांचा स्ट्रगलही पटकथेएवढाच फिल्मी आहे

शार्क टॅंकचा भारतीय अंदाज 

एखाद्या स्पर्धात्मक रिऍलिटी शोची साधारण रचना काय असते? स्पर्धक, भव्यदिव्य सेटअप, प्रेक्षकांची उत्कंठा वाढवणारे ट्विस्ट, दोन-चार जज असं बरंच काही. 'शो' असंख्य लोकांपर्यंत पोचावा म्हणून हरेकप्रकारचे प्रयत्न केले जातात. त्यासाठी तितकीच जबरदस्त टीम काम करते. 'शार्क टॅंक इंडिया'ची रचना अशीच आहे पण थोडी हटके.

स्टुडियो नेक्स्टनं बनवलेला हा रिऍलिटी शो सोनी टीवीवर मागच्या वर्षी २० डिसेंबरला सुरू झाला. यातल्या जज मंडळींना 'शार्क' म्हटलं जातं. त्यांचा उद्देश हा नवख्या उद्योजकांना, ज्यांची आता सुरवात झालीय त्यांच्या व्यवसाय वाढीसाठी प्रोत्साहन आणि कल्पक आयडिया देणं आहे. जजना वाटलंच तर ते त्यांच्या व्यवसायात गुंतवणूकही करतात.

२००१ला जपानमधे 'टायगर ऑफ मनी' या नावाने हा शो सुरू झाला होता. त्यानंतर २००५ला इंग्लंडमधे 'ड्रॅगन डेन' तर २००९ला अमेरिकेत 'शार्क टॅंक' नावाने तो लॉंच झाला. अनेक पुरस्कारही मिळालेत. अमेरिकेत तर शार्क टॅंकचा तेरावा सिजन असून हा जगातला आघाडीचा बिजनेस रिऍलिटी शो म्हणून नाव कमावतोय. भारतात हा शो पहिल्यांदा लॉंच झाला असला तरी जगभरातल्या ४० पेक्षा अधिक देशांमधे तो याआधीच पोचलाय.

अशी केलीय शोची बांधणी

आपण बघत असलेल्या नेहमीच्या रिऍलिटी शोपेक्षा 'शार्क टॅंक इंडिया' हटके आहे. इथं येणाऱ्या स्पर्धकांची ना एकमेकांशी स्पर्धा असते ना त्यांना वारंवार इथं काही सादर करायचंय. आता उद्योजक म्हटलं तर केवळ कल्पना असून चालत नाही. त्यासाठी पैसाही लागतो. पण त्याआधी तुमची कल्पना इतरांना पटवून द्यायला हवी. ती कल्पना मांडण्याचं 'शार्क टॅंक इंडिया' महत्वाचं माध्यम आहे.

इथं वेगवेगळे उद्योजक येतात. आपली कल्पना मांडतात. त्यासाठी त्यांना एकदाच संधी मिळते. आपल्या व्यवसायासाठी जास्तीत जास्त गुंतवणूक जमा करणं स्पर्धकांचा महत्वाचा उद्देश असतो. स्पर्धक उद्योजकांना त्यांच्या उत्पादनाबद्दल अडचणीचे  प्रश्नही विचारले जातात. त्यांनी बनवलेला ब्रँड बाजारात टिकायला खरंच तितका सक्षम आहे का याची चाचपणी केली जाते. काही सूचना केल्या जातात. एक प्रकारे आपलं उत्पादन योग्य कसंय हे पटवून देण्याचा स्पर्धकांपुढे मोठा टास्क असतो.

स्पर्धक उद्योजकांना त्यांच्या व्यवसायात नेमकी किती रुपयांची गुंतवणूक अपेक्षित आहे हे जजना सांगावं लागतं. जजमधेही डिलवरून चुरस पहायला मिळते. गुंतवणूक केल्यावर जजना त्याचा फायदा म्हणून नेमकी किती टक्केवारी मिळणार हेही सांगावं लागतं. या दरम्यान स्पर्धक आणि जजमधे प्रश्नोत्तरंही होतात. व्यवसाय किती जुना आहे? मार्केटिंग प्लॅन? उत्पन्न असं बरंच काही विचारलं जातं. तसंच शो दरम्यान इक्विटी, रॉयल्टी, नेट सेल असे बरेचसे अवघड शब्दही कानावर पडत राहतात. त्यासाठी शार्क टॅंक इंडियानं शब्दकोशाची एक वेबसाईटच बनवलीय.

हेही वाचा: नव्याकोऱ्या चार सिनेमांसोबत नेटफ्लिक्स आणतंय नवं कल्चर

जजच्या भूमिकेत युवा उद्योजक

शार्क टॅंक इंडियातली जज मंडळी युवा उद्योजक म्हणून त्यांच्या क्षेत्रात नावाजलेली आहेत. शोमधे येणाऱ्या उद्योजकांशी हे जज डिल करत असतात. या जजमधलं पहिलं नाव अशनीर ग्रोवर. आयआयटी दिल्ली आणि आयआयएम अहमदाबादमधून शिक्षण झालेले अशनीर भारतपे या कंपनीचे संस्थापक आहेत. त्यांच्या कंपनीची उलाढाल ७०० कोटींची आहे.

दुसरे जज पियुष बन्सल हे लेन्सकार्ट या चष्मा बनवणाऱ्या कंपनीचे सीईओ आहेत. भारतभरातल्या ७० पेक्षा अधिक शहरांमधे त्यांची दुकानं आहेत. २०१०ला त्यांनी आपल्या मित्रांच्या सोबतीने लेन्सकार्टची स्थापना केली होती. यातल्या अजून एक जज असलेल्या नमिता थापर एमक्योर फार्मास्युटिकल कंपनीच्या कार्यकारी संचालक आहेत. शोमधे येणाऱ्या मराठमोळ्या उद्योजकांशी त्यांचं मराठीतून संवाद साधणं विशेष भावतं.

आयआयटी, आयआयएममधून शिकलेल्या विनिता सिंग या शुगर कॉस्मेटिक या कंपनीच्या संस्थापक आणि सीईओ आहेत. तर अनुपम मित्तल हे पीपल ग्रुप-शादी डॉट कॉमचे संस्थापक आहेत. ऑनलाईन व्यापारातलं हे एक महत्वाचं नाव आहे. गझल अलग या ममाअर्थ नावाच्या फिटनेस आणि आरोग्य क्षेत्रात आघाडीवर असलेल्या कंपनीच्या सहसंस्थापिका आहेत. तर बोट या इअरवेअर ऑडियो ब्रँडचे सहसंस्थापक अमन गुप्ता हे जज म्हणून शार्क टॅंक इंडियाचा भाग आहेत.

क्रिएटिव उद्योजकांसाठी नवा प्लॅटफॉर्म

भारतातले बरेचसे 'रिऍलिटी शो' ही बाहेरच्या देशांची कॉपी समजली जाते. शार्क टॅंक इंडियाही अशीच एक कॉपी आहे. फायद्याचं गणित असलं तरी त्याचा उद्देश फार महत्वाचा आहे. सांगलीच्या दत्तात्रय लोहार यांनी बनवलेली जुगाडू जिप्सी प्रचंड वायरल झाल्याचं आपण बघितलंय. उद्योजक आनंद महिंद्रांनाही त्याची दखल घ्यावी लागली. दत्तात्रय लोहार यांनी जिप्सी स्वतःसाठी बनवली असली तरी अशा भन्नाट कल्पना जगापर्यंत पोचायला हव्यात.

ग्रामीण भागातली होतकरू तरुणाई संधीची वाट पाहतेय. त्यांच्याकडे कल्पना आहे. काहीतरी करून दाखवण्याची जिद्द आहे. पण पैसा नाहीय. 'शार्क टॅंक इंडिया' देशभरातल्या अशा होतकरूंसाठी एक महत्वाचा प्लॅटफॉर्म आहे. याच शोमधे बारामतीचे पांडुरंग आणि वैशाली टावरेही सामील झाले होते. बारामतीमधे त्यांनी कृषी पर्यटन सुरू केलंय. त्यातून रोजगारही निर्माण करतायत.

शाश्वत पर्यटनातून कोकणची जीवनशैली लोकांपर्यंत पोचावी यासाठी प्रसाद गावडे सारखे तरुण झटतायत. रोजगाराचे पर्यायी मार्ग उभे करतायत. अशा तरुणांना वेगवेगळ्या भन्नाट कल्पना घेऊन लोकांपर्यंत पोचायचंय. असंच विजन असलेल्या व्यावसायिकांना एक नवा प्लॅटफॉर्म मिळावा, त्यांची क्रिएटिवीटी जगापर्यंत पोचावी, व्यवसायाला प्रोत्साहन मिळावं या उद्देशानं 'शार्क टॅंक इंडिया' भारतात पोचलाय.

हेही वाचा: 

अजय देवगण बड्डे स्पेशलः नैंटीजची लवइष्टोरी

सैरंध्री : पहिल्या मेड इन इंडिया सिनेमाची शंभरी

ज्ञानदा कदमः वायरल होणारी मराठी न्यूज अँकर

‘थप्पड’च्या आरशात दिसणारा पुरुष आपण पाहिलाय का?

हिंदी सिनेमांच्या नव्या हिंदुस्तानला फेक राष्ट्रवादाचा तडका